Dé gids voor radio, televisie en plezierig leven
Abonnementen service: 085 - 888 1881

Voor beiaardier Heleen (71) is stoppen geen optie

Tweemaal per week beklimt de 71-jarige Heleen van der Weel uit Wassenaar de ongeveer 230 treden in de toren van het Vredespaleis in Den Haag. Zonder dat er op haar vingers wordt gekeken speelt ze daar vol overgave haar repertoire. “Deze vorm van cultuur mag nooit verloren gaan.”

Net na de vreselijke aanslag in Parijs speelde ze – in de nabijheid van de Franse ambassade – een geheel Frans programma en laatst, toen het zonnetje scheen, startte ze met het vrolijke ‘You are my Sunshine’ van Johnny Cash. “Een goede beiaardier speelt in op de actualiteit”, legt Heleen uit. “Precies dat maakt dit werk zo leuk; je blijft vanzelf aangehaakt met de maatschappij. Je moét wel.” Als kind speelde ze orgel, een hobby die haar per toeval met het carillon (de beiaard of het klokkenspel, red.) in aanraking bracht. “Mijn muziekleraar was beiaardier en nodigde me eens uit voor een kijkje achter de schermen. Ik herinner me die eindeloze wenteltrap nog haarfijn. Het had iets nostalgisch, alsof ik letterlijk in de voetsporen trad van diegenen die me waren voorgegaan. Vanaf dat moment voelde ik dat ik deze lijn wilde voortzetten.”

Magische aantrekkingskracht
Tijdens haar studie orgel aan het Koninklijk Conservatorium in Den Haag ging ze dan ook naar de Nederlandse Beiaardschool in Amersfoort. Een door mannen gedomineerde wereld, waar ze zich goed staande wist te houden. “Dat was heel makkelijk, hoor. Ik ben namelijk nooit benadeeld”, blikt ze terug. “Al is het natuurlijk een interessante vraag waarom er zo weinig vrouwelijke beiaardiers zijn. Ik was destijds de tweede, na Maria Blom.” Voor Heleen had het eigenzinnige geluid van het carillon een magische aantrekkingskracht. Een geluid dat volgens haar echt bij een Nederlandse stad hoort. “Weet je wat zo mooi is? Elke toren heeft zijn eigen geluid. Zo verwaaien de klanken in de grote toren in Den Haag meer omdat de klokken buiten hangen, terwijl ze zich in de Scheveningse Oude Kerk juist meer vermengen omdat ze binnen hangen.”

Verstoppen achter het instrument
Als beiaardier zit ze torenhoog en dus ver weg van de mensenmassa. “Heerlijk! Ik speel het liefst alleen”, bekent Heleen lachend. “Dat klinkt vast onaardiger dan ik bedoel, maar ik houd er niet van op mijn vingers te worden gekeken. Het maakt mijn spel minder vrij. Dat is trouwens ook een van de redenen waarom ik zo graag orgel speel. Ik kan me heerlijk achter dat immense instrument verstoppen. Soms zelfs iets te goed: ik ben tijdens een kerkdienst weleens in slaap gevallen. Ik werd gewoon wakker van de stilte!” De ambitie om voor een groot publiek te spelen heeft ze dan ook nooit gehad. “Ik hoorde laatst dat ze plannen hebben om in de grote toren van Den Haag een camera op te hangen met een livestream. Serieus, ik zou die knop meteen uitzetten!”

Fulltime spelen
In dat opzicht is het misschien maar goed dat ze geen stadsbeiaardier van Den Haag meer is – een fulltime functie die ze veertig jaar lang met verve bekleedde en in 2012 overdroeg. Heleen: “Ik speelde in de grote toren van Den Haag, de Scheveningse Oude Kerk én de Dorpskerk van Wateringen. In totaal goed voor zo’n 28 uur per week, maar eigenlijk was ik er vrijwel altijd mee bezig. Toen ik net startte als stadsbeiaardier was er in Den Haag bijvoorbeeld slechts één carillon, ongelooflijk voor zo’n stad! Samen met een actiecomité hebben we dat aantal weten te vergroten tot drie, waarvan het Vredespaleis toch een persoonlijk hoogtepuntje is. In het begin hing daar slechts één klok en die was nog een beetje vals ook. Vandaag de dag zijn dat er maar liefst 48. Iedere keer wanneer ik naar boven loop, moet ik daar toch even met gepaste trots aan terugdenken.”

Glinsterende ogen
“O, ik zou nog steeds iedere dag kunnen spelen. Maar je moet de jongere generatie ook een kans geven. Sterker, die opvolging is ontzettend belangrijk. Het gaat hier om een stuk immaterieel Nederlands erfgoed dat bewaard moet blijven. Gelukkig is dat sinds 2014 officieel erkend.” Heleens ogen glinsteren zodra ze over het onderwerp praat. Toch mistte ze na tien jaar actief te zijn geweest als beiaardier en organiste een nieuwe intellectuele uitdaging. Ze koos voor een studie geschiedenis aan de Universiteit Leiden, die uiteindelijk de basis legde voor de ruim vijftig artikelen en een aantal boeken die ze publiceerde. Het onderwerp, hoe kan het ook anders: het klokkenspel!

Gezelligheid in de stad
Waar die drang vandaan komt de eeuwenoude traditie te waarborgen? Natuurlijk heeft ze over die vraag nagedacht. “Mijn moeder hield erg van tradities en las veel geschiedenisboeken. Bovendien, positieve reacties stimuleren me om door te gaan”, antwoordt ze. “Iemand die in het Vredespaleis werkt, vertelde me eens dat het raam altijd opengaat zodra er wordt gespeeld. En wat ik ook een fijne vond: ‘Zodra het carillon gaat spelen, lijkt het alsof alles een beetje vrolijker wordt.’” Precies dat maakt dat stoppen voor haar nog geen optie is. Naast het geven van lezingen speelt ze dan ook nog steeds vrijwillig iedere dinsdag- en donderdagmiddag in de toren van het Vredespaleis. Al komt er een dag dat ze die trap niet meer op kan… Heleen: “Ik maak me geen zorgen óf er tegen die tijd voldoende opvolging is – mijn functie als stadsbeiaardier trok destijds elf sollicitanten – maar ik hoop wel dat de bevlogenheid behouden blijft. Als beiaardier creëer je letterlijk een stukje gezelligheid in de stad en dat kun je maar op een manier doen: met héél je hart.”

  Post & Mail

Wilt u reageren op de inhoud van MAX Magazine, een tv- of radioprogramma? Stuur dan een bericht naar MAX Magazine. De redactie maakt elke week een selectie en kort soms berichten in.

Reageren