Presentator Philip Freriks (82) is gefascineerd door de Tweede Wereldoorlog. Hoe heeft het zover kunnen komen? Met die vraag en het besef ‘dit nooit meer’ is hij opgegroeid. Voor de tweede MAX-serie ‘Oorlogsalbums’, vanaf zondag 3 mei om 20.15 uur op NPO 2, ontrafelt hij persoonlijke oorlogsverhalen. “Het zijn hartverscheurende portretten.”
De fotoalbums van onbekende soldaten uit de Tweede Wereldoorlog intrigeren mij. De bevlieging voor de oorlog noem ik ook wel ‘een spookhuis’. Het is een mengeling van angst en fascinatie. Het voelt zo overweldigend. Als ik onderweg ben, zoals nu voor de opnames van het programma ‘Maarten & Philip op het spoor door Europa’ met Maarten van Rossem, kom ik altijd de Tweede Wereldoorlog tegen.
Hartverscheurende portretten
Waar staan we eigenlijk met Europa? Het instituut EU is ontstaan in de nasleep van de oorlog om te voorkomen dat er een nieuwe oorlog op ons continent ontstaat. Dus is het belangrijk dat de verhalen van deze soldaten, van welke nationaliteit ook, verteld worden. Ze hebben iets meegemaakt waar je je geen voorstelling van kunt maken. Zelfs voor de Duitse jonge Wehrmacht-soldaat krijg je meer ‘begrip’ als je in zijn verhaal duikt. In eerste instantie lijkt hij een fanatieke klootzak, en dacht ik: gadverdamme. Maar dan kom je erachter dat in het eerste oorlogsjaar zijn zoontje en vrouw zijn overleden. Wat doe je dan als jonge man die bloot wordt gesteld aan oorlogspropaganda en niets meer te verliezen heeft? Opeens krijgt hij een gezicht. Het zijn hartverscheurende portretten.”
‘We moeten voorkomen dat we weer in de sfeer van de jaren 30 belanden’
Verdwaalde kogel
“Betrokken zijn bij de samenleving heb ik in mijn opvoeding meegekregen. Mijn ouders waren voor de oorlog al politiek en maatschappelijk betrokken. Ze stemden SDAP, en na de oorlog behoorden ze tot de doorbraaksocialisten. Hoe was het mogelijk dat er ook in ons land 25.000 Nederlanders gecharmeerd waren van het naziregime, een ideologie, en toetraden tot de SS? Er werd thuis regelmatig over gesproken. Mijn ouders lazen ‘Vrij Nederland’, ‘Het Parool’ en het maandblad ‘Wending’ van dominee Banning, een vooraanstaand vrijzinnig religieus-socialist, die bijvoorbeeld schreef over de dreiging van het fascisme. In die sfeer ben ik opgevoed. Natuurlijk speelde ook mee dat mijn oudere broer Jan vlak voor zijn tiende verjaardag gedood werd door een verdwaalde kogel tijdens de bevrijding van Groningen. Dat verhaal heb ik al vaak verteld, zelfs een boek over geschreven, en wil ik verder niet uitmelken, maar zijn dood had natuurlijk wel impact op ons gezin. Het was traumatisch en heeft de manier waarop mijn ouders in het leven stonden, versterkt. Hoe worden mensen een oorlog ingezogen? Daar denk ik ook nu nog over na. Je moet voorkomen dat je in de sfeer van de jaren 30 belandt, de voedingsbodem voor de Tweede Wereldoorlog.”
Benieuwd naar het hele interview? Dat leest u in MAX Magazine editie 18. Bent u geen abonnee, maar wilt u niets meer uit de gids missen? U kunt hier abonnee worden.
Tekst: Ingrid Spelt
