12 mei, Dag van de Verpleging
Het is vandaag haar verjaardag, dinsdag 12 mei. Verpleegkundige Florence Nightingale, geboren in 1820 in de Italiaanse stad die haar voornaam werd, is er al niet meer sinds 1910.
Toch wordt haar geboortedag inmiddels ruim 60 jaar elk jaar gevierd op verschillende plekken in de wereld. Uiteraard in Groot-Brittannië – Florence was de dochter van Britse ouders -, ver weg in Australië en ook in Nederland, hier sinds 1964. Als eerbetoon aan deze doortastende, ronduit rebelse verpleegster die wordt gezien als de grondlegster van de ‘moderne verpleegkunde’, en die er niet voor terugdeinsde om artsen te trotseren als zij vond dat die het belang van haar patiënten schaadden.
‘Zuster Florence’ is ook weer vandaag het veelbetekenende middelpunt van de Internationale Dag van de Verpleegkundigen, in Nederland steeds vaker ‘Dag van de Zorg’ genoemd. Op deze dag staat de erfenis van haar gedachtengoed centraal. Een dag met een stil applaus voor verpleegkundigen, verzorgenden IG en verpleegkundig specialisten. Met soms voor al deze zorgwerkers een cadeautje van de werkgever. Als dank voor al het reddende, verplegende en verzorgende werk dat zij dagelijks doen thuis in de woonwijken van Nederland en o.a. in ziekenhuizen, in de geestelijke gezondheidszorg, verpleeghuizen en instellingen voor gehandicapten.
Zuster Florence was een trendsetter
Florence Nightingale was in alle opzichten een trendsetter. Naast haar werk als verpleegster was ze gefascineerd door wiskunde en statistiek; kennis die ze ook in haar vak toepaste.
Zuster Nightingale werd een legende omdat zij zich onverschrokken toonde tijdens de Krimoorlog (1853-1856). Met gevaar voor eigen leven verpleegde ze zieke en gewonde Britse soldaten. Wat ze deed vond ze echter allerminst bijzonder: de zielenpieten, zwaar verwond door het geschut van de vijand, hadden goede hulp en verzorging nodig om te overleven, oordeelde ze. Florence bezocht hen aan het slagveld, in het Britse frontkamp. De mannen noemden haar ‘The Lady with the Lamp’ (De Dame met de Lamp), omdat ze altijd haar werk deed bij het schijnsel van een lantaarn.
“Trots op haar! Vanzelfsprekend. Maar, ik denk dat Florence Nightingale op haar beurt ook vooral trots zou zijn geweest op de verpleegkundigen en verzorgenden van nú, als ze die aan het werk had kunnen zien”, reageert desgevraagd Jennifer Bergkamp (45). Zij is palliatief wijkverpleegkundige bij Buurtzorg Nederland en net als Nightingale van het rebelse type. Bovendien is ze auteur van het recent verschenen boek ‘Het mooiste vak van de wereld’. Een zachte boektitel voor een kritisch geschrift. Zij schreef het samen met journalist Marlies Kieft.
In de bundel vertelt Bergkamp over het verplegen van ongeneeslijk zieken in de stervensfase van hun leven en over bureaucratische muren waar zij en haar wijkzorgcollega’s nu in het land tegenop lopen, zulks in pogingen de menswaardigheid van hun patiënten tot het einde te behouden. Zoals bij het loskrijgen van incontinentiemateriaal, vaak dringend noodzakelijk, maar zwaar bemoeilijkt door ‘zorgverzekeraars’ die tijdverslindende procedures met veel vragen verplicht stellen. Terwijl vaak doodzieke patiënten géén tijd meer hebben…
“Florence Nightingale nam het op tegen artsen, die haar soms tegenwerkten in wat zij nodig achtte voor haar patiënten”, vertelt Jennifer Bergkamp. “De verpleegkundigen en verzorgenden van nu keren zich tegen het systeem waarin zorgverzekeraars, leveranciers, communicatie- en adviesbureaus in feite de behandeling van patiënten dicteren. Zij willen pontificaal op de stoel van de zorgverleners gaan zitten en willen bepalen hoe en waarmee de patiënt behandeld mag worden. Daar verzetten wíj ons tegen. Het is de wereld op z’n kop. Maar wij laten ons prachtige vak niet ontnemen door winstmakende bedrijven.”
Blij is Bergkamp met de recente uitspraken van gynaecoloog professor dr. Jan Kremer, die als ‘VWS-speciaal gezant passende zorg’ ervoor waarschuwde “passende zorg niet te gebruiken als bezuinigingsstrategie”. Want dat gebeurt, stelt hij. Kremer zei dit bij zijn afscheid als hoogleraar Zorg en Samenleving aan het Radboudumc (Radboud Universiteit, Nijmegen).
Professor Kremer: “Passende zorg is geen verschraling of bezuiniging, maar biedt eerlijke en warme antwoorden op de tragiek van het leven. Geen somber verhaal van een 8 naar een 6, maar van een 8 naar een andere 8. Het gaat erom dat mensen zorg krijgen die echt bijdraagt aan hun leven en dat ze daarop kunnen rekenen als het nodig is. Als we passende zorg gaan belonen in plaats van de hoeveelheid zorg, neemt de druk op personeel en middelen vanzelf af. Alle initiatieven van voorlopers laten dit zien. Maar wel in die volgorde: beginnen met passende zorg en niet met bezuinigingen. Loesje zei het al: ‘Als je focust op kosten gaat de kwaliteit omlaag, maar als je focust op kwaliteit gaan de kosten omlaag’.”
Meer tips, weetjes, interviews en programma-informatie leest u in MAX Magazine. Bent u nog geen abonnee? U kunt zich hier bij ons aansluiten.
Fotocredits: Shutterstock, Uitgeverij De Arbeiderspers, privéarchief Bergkamp
René Steenhorst is medisch journalist en columnist voor MAX Magazine. Wekelijks verzorgt hij de pagina’s Lekker in je vel en zijn veelgelezen kantlijnrubriek Meer Over Medisch. Bovendien verschijnen van zijn hand regelmatig reportages over medische thema’s. Ruim 45 jaar (1974-2019) schreef René Steenhorst als stafreporter voor De Telegraaf, waarvan 32 jaar als gezondheidsjournalist.
