Op de wekelijkse weerpagina in het MAX Magazine besteden Jordi en ik altijd aandacht aan een weerspreuk. We hebben er vele honderden in ons land. Lang niet allemaal snijden ze hout, maar er zit vaak wel een bepaalde logica in. We nemen een aantal winterse weerspreuken met u door.
Toen we nog een puur agrarisch land waren en er geen weerberichten bestonden, was er wel de waarneming van de mensen. De boer die elke dag van het jaar buiten was, in elk seizoen, zag van alles gebeuren. De lucht die van kleur veranderde of de wind die draaide, waarna er een weersverandering volgde. Of groepen ganzen die in groten getale kwamen overvliegen. Op het land lieten bepaalde dieren zich ineens zien of werden mollen actief met graven. Denk ook aan goede en slechte mastjaren. De waarnemingen van natuurlijke processen kunnen bijna eindeloos zijn. Wie oplet, ziet zoveel.
Weerspreuken zijn eigenlijk de vertaling van het gevoel dat mensen hadden bij het weer en de natuur. Het gaat over verbanden die ze legden tussen de waarneming en de latere weersomstandigheden. Het waren ervaringen van jaren, van generatie op generatie overgedragen.
Deze gaat vaak op. Het is een van de bekendere weerspreuken voor de winter. Een winter kan gemakkelijker pieken in januari of februari, dan in november. Kou heeft namelijk tijd nodig om zich op te bouwen en uit te breiden. Echte kou komt vanuit het noorden of oosten en vrijwel alle Elfstedentochten zijn in januari en februari verreden. Het afkoelen van plassen, meren en kanalen kost tijd. En pas na voldoende afkoeling kan ijsvorming beginnen.
Deze spreuk past goed bij onze calvinistische inborst. Met andere woorden; als er tekenen van de naderende lente zijn, juich dan niet te vroeg. Veel weerspreuken volgen dit ritme van: opgepast, er kan nog meer narigheid verschijnen.
We hebben het inmiddels al vele keren meegemaakt deze winter. De milde lucht vanuit het zuidwesten die niet of nauwelijks het noordoosten bereikte. De atmosfeer moet van goeden huize komen om echte kou (die ondersteund wordt door kou in de landen om ons heen) te verdrijven.
In de herfst bereiden alle dieren zich voor op de winter. Meerdere vogels gaan zich dan ook verzamelen in groepen. Zo ook de kraai. Daarmee klopt deze weerspreuk: Houden de kraaien school, zorg dan voor hout en kool.
Deze is dan weer veel minder logisch: Katten in de herfst met dikke vacht, wordt een strenge winter verwacht. De vacht van dieren reageert op het seizoen en niet op een weersomslag. Echte buitenkatten krijgen in het najaar vanzelf een dikkere ondervacht.
Er zijn meerdere spreuken die over rode kleuren in de avond- of ochtendlucht gaan. Deze ook: In de winter westenwind en avondrood, maakt de koude winter dood. Echt winterweer heeft een oosten- of noordenwind. Zodra de westcirculatie opsteekt, wordt de kou uit het land gebonjourd. Het avondrood kan ontstaan door bewolking (behorende bij een storing) die naar het oosten wegtrekt. Er is een nieuwe luchtsoort gearriveerd.
Tot slot nog eentje die ik zelf heel geinig vind: In februari ziet de boer liever een hongerige wolf dan een man in hemdsmouwen. Oftewel, een koude winter is heel gezond voor het land.
Meer tips, weetjes, interviews en programma-informatie leest u in MAX Magazine. Bent u nog geen abonnee? U kunt zich hier bij ons aansluiten.
Grieta Spannenburg is milieukundige en meteoroloog. Ze is onder andere bezig met de combinatie weer en natuur en schrijft veel, vaak en graag. Voor een aantal regionale radiozenders verzorgt Grieta de weersverwachtingen, waaronder Radio M Utrecht. Afwisselend met Jordi Bloem maakt ze de wekelijkse weerpagina in MAX Magazine.
