Dé gids voor radio, televisie en plezierig leven
Abonnementen service: 035 - 2019505

Verbroederd door 100 ton eikenhout

In Harlingen reconstrueren ze een bijzonder zestiende-eeuws schip In 2009 kregen twee mannen het ludieke idee het schip van zeevaarder Willem Barentsz zo waarheidsgetrouw mogelijk na te bouwen. Nu, zes jaar later, helpen zo’n veertig, veelal gepensioneerde vrijwilligers mee die droom te realiseren. Wie zijn ze? Wat drijft ze?

Als we maar niet worden weggezet als een stel oude mannen met hun pensioenprojectje”, steekt vrijwilliger Jan de Jager (68) direct vriendelijk doch dringend van wal. De voormalig wiskundeleraar schuurt, gehuld in een dikke winterjas, met uiterste precisie een van de vele eikenhouten planken op de werf in Harlingen. Trots kijkt hij naar de imposante scheepsromp achter hem. Het houten kunstwerk lijkt maar met moeite onder de overkapping te passen.

Gouden noodgreep
Het zijn, op een enkele uitzondering na, geen bejaarden maar vooral vijftigplussers die meehelpen aan dit ambitieuze project. Een toevallige samenloop van omstandigheden, zo blijkt. Initiatiefnemer Koos Westra (71), ex-werktuigbouwkundig ingenieur: “Ere wie ere toekomt: het idee dit zestiende-eeuwse schip na te bouwen komt van de vandaag afwezige Gerald de Weerdt. Hij liep al met het idee rond toen hij nog conservator was van Museum het Behouden Huys op Terschelling. Hij vroeg mij vanwege mijn voorliefde voor modelbouwen – ik maakte onder meer een replica van Barentsz’ uurwerk – en ik zei ‘ja’ omdat ik altijd al een VOC schip had willen bouwen. De gemeente omarmde ons businessplan en zo hadden we bij aanvang een stuk grond op een A-locatie en 50.000 euro startsubsidie. De overige benodigde 2,5 ton hoopten we los te krijgen bij andere commerciële partijen. Dat viel alleen bar tegen en zodoende moesten we onder meer de professionele vaklui verruilen voor vrijwilligers. En ja, in die categorie zitten nu eenmaal veel vijftig- en zestigplussers.”
Het bleek een gouden noodgreep. De gemêleerde garde vormde in rap tempo een hechte groep, die enthousiast en gedisciplineerd aan de slag ging. De Jager: “Ik wilde iets met mijn handen doen – als wiskundeleraar werkte ik jarenlang met mijn hoofd – maar inmiddels zijn het ook de mensen die dit project zo boeiend maken. Onze achtergronden zijn compleet verschillend en toch werken we op een heel prettige manier met elkaar samen.” Ook kunstschilder Karel Jan Elsdijk (68) die via via bij de ‘club’ kwam, onderstreept die sfeer. Al beheert hij het bezoekerscentrum ook om andere redenen: “Het is een leuke manier om met mensen van over de hele wereld in contact te komen. Daarnaast vind ik het fantastisch een dergelijk heldenverhaal te mogen vertellen dat ook nog eens goed afloopt. Oké, Barentsz overleed op de terugreis, maar twaalf van de zeventien bemanningsleden wisten wel te overleven en dat is gezien de barre omstandigheden heel bijzonder.”

Het zwarte gat
Westra: “Sinds we daadwerkelijk iets kunnen laten zien – het raamwerk is voor zeventig procent klaar – is er gelukkig veel meer commerciële interesse. Deze winter gaan we dan ook actief de grote bedrijven benaderen.” De gestelde deadline van 2018 blijft daarmee vooralsnog keurig overeind. Alhoewel… Westra: “Gezien het feit dat het werk in de winters stilligt, want te koud, en we woensdag als rustdag hebben ingelast, is Sail Amsterdam 2020 waarschijnlijk realistischer. We zullen zien.”
Paul Meijeraan (66), voormalig stuurman en nu voorzitter van het geheel, kijkt al uit naar de dag dat hij de bezoekers mee op dagtrip kan nemen. “Het lijkt me heerlijk de geur van getaand touw te ruiken en het gesteun en gekraak van de boot op zee te horen. In de verre, verre toekomst hopen we uiteindelijk zelfs nog een stap verder te gaan en te doen wat Barentsz niet lukte: met het schip via Nova Zembla naar China varen.” Zelf hoeft hij die laatste trip niet zo nodig meer te maken, want “de tijd van verre reizen heeft hij wel gehad”. Ook Elsdijk hoeft niet mee naar China, want “te ver”. Bang voor het zwarte gat erna is hij niet. Daarvoor is de club te klein en blijven er genoeg taken over. Plannen voor een volgend project zijn er dan ook niet. Al heeft dat deels andere redenen. Meijeraan: “Er wordt niet over gepraat, maar velen met mij lijden aan PHPD, pijntje hier en pijntje daar.” Westra beaamt: “Ik heb mijn dagen hier op de werf niet voor niets gereduceerd van drie naar anderhalf. Bovendien, er gaat zo ongelooflijk veel tijd in zitten, zeker omdat we zo veel mogelijk de bouwmethodes uit de 16de eeuw willen handhaven. Ik heb meer dan dertig boeken gelezen om te achterhalen hoe het geheel daadwerkelijk in elkaar steekt. Nee, ik bouw maar één schip in mijn leven en dat is dit.”

Wie is Willem?
Zeevaarder Willem Barentsz is vastberaden de Noordelijke doorvaart naar Azië te vinden. In 1596 waagt hij voor de derde keer een poging. Nadat hij Bereneiland en Spitsbergen heeft ontdekt, strandt hij met zijn schip in het ijs bij Nova Zembla. De maandenlange overwintering in het zelfgebouwde ‘Behouden Huys’ en de eindeloze terugtocht die volgen, worden zeer nauwkeurig opgeschreven door een van de bemanningsleden, Gerrit de Veer. Op de terugreis naar de bewoonde wereld overlijdt Barentsz, maar het boek dat De Veer enige tijd later publiceert wordt een bestseller en maakt Barentsz een van de belangrijkste ontdekkingsreizigers van de zestiende eeuw.

Feiten en cijfers
De replica is 24,5 meter lang, 5,5 meter breed, 9,20 meter hoog en heeft een diepgang van 2 meter. * Voor de bouw is 5.000 kilo zeil, 7 kilometer touw en 100 ton eikenhout nodig. * Van die 100 ton eikenhout is uiteindelijk 35 ton bruikbaar – een rendement van 35% dus. Het hout dat overblijft, vindt zijn weg naar beeldende kunstenaars en de kachel. * In totaal zijn ruim veertig vrijwilligers actief betrokken bij het project, maar… er is genoeg werk te doen. Meedoen kan dus nog steeds. Kijk voor meer informatie op de website, www.dewillembarentsz.nl.

  Post & Mail

Wilt u reageren op de inhoud van MAX Magazine, een tv- of radioprogramma? Stuur dan een bericht naar MAX Magazine. De redactie maakt elke week een selectie en kort soms berichten in.

Reageren