Ook zonder centimeter bent u in staat met behulp van uw lichaam allerlei dingen te meten. Zo is de omtrek van de vuist hetzelfde als de lengte van de voetzool.
Omtrek vuist = voetzool
Als u wilt weten of u de goede maat sokken heeft gekocht, maak dan van de hand een vuist en vouw de zool van de sok van hiel tot teen eromheen. Als die aansluit, is de maat goed.
Pink-duimmethode
Een ander foefje: spreid uw vingers en zet ze op tafel. Meet de afstand tussen het einde van de duim tot een het einde van de pink. Ieder mens heeft daar een unieke maat. Bij mij is die 22 centimeter. Als u iets wilt meten en u heeft niets bij de hand, dan kunt u de pink-duimmethode gebruiken.
Maten van vroeger
Anno 2026 worden nog steeds maten gebruikt, die al meer dan 200 jaar geleden werden afgeschaft. Voordat Napoleon ons land rond 1800 bezette, had iedere streek zijn eigen lengte-, inhouds- en oppervlaktematen. Een ‘voet’ in Amsterdam was anders dan in Leiden; het was gewoon ontzettend verwarrend.
Morgen, hont en el
Heel wat verdwenen maten vindt u nog terug in bijvoorbeeld straat- en streeknamen. Denk aan morgen wat bijna een hectare was. Een hont, ongeveer 1/16e van een morgen. Bij ons in het dorp heb je de Achthontstraat. Een el was de afstand van het topje van de middelvinger tot aan de elleboog en gesteld op 69 centimeter. In de textielhandel werd de ellestok nog tot in de jaren negentig van de vorige eeuw gebruikt. Ik heb nog zo’n oude stok en geen jongere en vaak ook geen oudere weet wat het is.
Meer verdwenen maten
Andere verdwenen maten: de voet (25-32 centimeter), het anker (35 liter), de inhoudsmaat schepel (18 kilo), het maatje, de pint (halve liter) en het okshoofd (220 liter). Bekend is ook de inhoudsmaat voor droge goederen ofwel het mud (100 liter). Mijn moeder bestelde vroeger een mud aardappelen, maar dan kreeg je 75 kilo. Die waren met vijf kinderen vrij snel op. Ik was en ben de grootste aardappeleter van de familie.
Het metrieke stelsel
Napoleon voerde in Europa na 1800 het metrieke stelsel in, gebaseerd op de meter als lengte-eenheid. Een wijs besluit. Onder koning Willem I (1820) kwam er een bizar compromis. Het metrieke stelsel bleef in stand, maar wel onder klassieke, oude benamingen.
Zo werd een ons van 28 gram opeens honderd gram, een palm tien centimeter en een bunder tienduizend vierkante meter ofwel een hectare. Een streep werd een millimeter, een duim een centimeter.
Ons, pond en bunder
Hoewel Napoleon al heel lang geleden uit ons land is verdreven, zijn woorden zoals ons, pond en bunder nog steeds in gebruik. Het oude pond (485 gram) werd in 1820 op duizend gram gesteld, maar het volk maakte er gewoon 500 gram van en dat is het nog steeds. De woorden ons en pond zijn overigens onwettig als gewichtsmaat.
Bij de slager moet je dus eigenlijk zeggen: heeft u 100 gram achterham en 500 gram gehakt. Dat doet vrijwel geen mens.
Tip: Via de geweldige site omrekenen.nl heb je een uitgebreide omrekentool voor bijna alle maten en andere zaken. Zo is een cup 240 ml. Een pound is niet 500 maar 454 gram. Een ounce is slechts 28 gram. En een inch 2,54 cm, een foot 30,5 cm en een mile 1,6 kilometer.
