Staatsbezoeken: dure vakantie of nuttige diplomatie?

Foto: ANP

Als koningin Wilhelmina in 1898 plaatsneemt op de Nederlandse troon, staan de vensters op de wereld nog maar op een kiertje open. Handelsreizigers en avonturiers brengen de verhalen over tropische oorden naar ons kikkerlandje, maar een snel retourtje naar de zon zit er nog niet in. Zeeziek als ze is, laat Wilhelmina lange vaartochten ook liever aan zich voorbijgaan. Als ze in 1948 het stokje doorgeeft aan haar dochter, heeft ze slechts negen uitgaande staatsbezoeken afgelegd.

Beatrix doet het anders

Met de wereldoorlogen nog in haar achterhoofd zet koningin Juliana juist vol in op internationale diplomatie. Zo bezoekt ze in 1952 de Verenigde Staten, in 1963 Thailand en Iran en in 1964 Mexico. Het programma bestaat in die tijd vooral uit kransleggingen, staatsbanketten en toeristische uitstapjes. Als Juliana in 1980 aftreedt, heeft ze 28 uitgaande staatsbezoeken op haar naam staan. Zakelijk als ze is, pakt Beatrix het anders aan. De reizen die ze maakt, mogen mooie plaatjes opleveren, maar Hare Majesteit heeft er steeds minder trek in om de veredelde toerist uit te hangen. De handel krijgt een prominentere rol tijdens de voorbereidingen.

Tegelijkertijd worden de staatsbezoeken korter, mede door de verbeteringen op het gebied van logistiek. Onder koning Willem-Alexander wordt deze lijn voortgezet. Anno 2026 duren de meeste bezoeken nog maar een dag of twee. Als de koning überhaupt een toeristische trekpleister bezoekt, dan is dat hooguit een kwartiertje en vooral op aandringen van de fotografen.

Diplomatiek middel

Maar wat is dan de volgende stap? Gaat Amalia straks via haar computerscherm op staatsbezoek? Max Eleveld, Hoofd Programma Diplomatie bij Instituut Clingendael, is daar geen voorstander van. Eleveld: “In de diplomatie zijn de traditionele omgangsvormen nog heel belangrijk. Een staatsbezoek is het hoogste diplomatieke middel dat je kunt inzetten. Per jaar gaat koning Willem-Alexander maar een paar keer op staats­bezoek. Tegen het te bezoeken land zeg je als het ware: ‘We vinden de band met jullie dermate belangrijk dat we er in de drukke agenda van ons staatshoofd ruimte voor hebben gemaakt.’ Daar kan geen online overleg tegenop. Vergeet ook niet dat een staatsbezoek meer omvat dan het programma van het koningspaar alleen. Er worden veel evenementen omheen georganiseerd, zowel voor als achter de schermen. Terwijl de koning in Suriname zijn eigen programma had, werd er in de vergaderzalen ge­­sproken over het visumbeleid. Deze overleggen zijn belangrijk om gevoeligheden te kunnen bespreken. Soms heb je bij dat laatste de koning nodig. Vanuit de politiek worden er nu eenmaal keuzes gemaakt die invloed hebben op de relatie. De koning staat daarbuiten, waardoor zijn reikende hand sneller wordt geschud. Ook dat zagen we in Suriname.”

Lees de rest van het artikel in MAX Magazine editie 40. Bent u geen abonnee, maar wilt u niets meer uit de gids missen? U kunt hier abonnee worden.