Hoofdpijn door het gebruik van teveel medicijnen. Zo’n 50 procent van de patiënten met chronische hoofdpijn die naar de huisarts stappen, en daar medicatie krijgen voorgeschreven, ontwikkelt na verloop van tijd juist meer ernstige hoofdpijndagen, in plaats van minder. Patiëntenvereniging Hoofdpijnnet waarschuwt voor overgebruik.
Nelleke Cools, directeur van Patiëntenvereniging Hoofdpijnnet, vraagt nadrukkelijk om bij het schrijven van dit interview rekening te houden met gevoeligheden over het ‘overgebruik’ van medicijnen’. Dat ligt ‘wat lastig’ onder mensen die hun chronische hoofdpijn uit alle macht onder controle proberen te houden, zegt zij.
“Leven met altíjd aanwezige hoofpijn en migraine betekent voor velen continu ‘alle ballen in de lucht houden’. In hun gezin, op het werk, in hun verdere sociale leven – overal waarvoor zij zich moeten inzetten. Als je dan beroerd bent van de hoofdpijn, echt ziek bent, dan neem je nog maar een extra tablet om te kunnen blíjven functioneren. Want zónder gaat niet. En, wanneer je dan eigenlijk teveel medicatie hebt gebruikt, dan gaat regelmatig ‘dat vingertje’ omhoog. Soms van de huisarts die een aanvullend recept uitschrijft, of ook door de apotheek waar de migrainepatiënt, eerder dan voorzien, de extra medicatie komt ophalen: ‘U gebruikt wel veel!’
Ruim 2 miljoen mensen in Nederland hebben migraine, waarvan zo’n honderdduizend soms dagen achtereen niet kunnen functioneren door ernstige lichamelijke malaise. Vaak trekken ze zich in stilte en duisternis terug. Per dag maken in Nederland 70.000 mensen een migraineaanval door. Migraine is een hersenaandoening, en dikwijls onvergelijkbaar met andere vormen van (chronishe) hoofdpijn.
Het zelfs maar subtiel suggereren dat er een deel ‘eigen schuld’ is wanneer zij méér hoofdpijn krijgen door de medicijndosering te overschrijden, versterkt het zelfverwijt, stelt Cools (sinds medio 2020 leidt zij Hoofdpijnnet). “Want wroeging is er! Gedachten als: ‘Ik doe het niet goed. Ik schiet tekort’. Velen denken echt dat het aan henzelf ligt. In de spreekkamer van de dokter komen dergelijke gevoelens dan naar boven. Wij hopen dat zorgverleners niet zozeer het vingertje heffen, maar sámen met de patiënt de gevolgen van overmedicatie bespreken. En vooral: hoe die op te lossen en, beter nog, vóór te zijn.”
Toch kan ook Hoofdpijnnet niet om de nuchtere feiten heen. Ze staan vermeld in een persbericht, dat op de Internationale Dag van de Migraine (zaterdag 12 september) uitkwam: “De helft van de mensen die met chronische hoofdpijnklachten de huisarts bezoekt ontwikkelt meer ernstige hoofdpijndagen door overmatig gebruik van voorgeschreven pijnstillers. Gevolg is dat het effect van de pijnstilling afneemt en de frequentie van migraine-aanvallen toeneemt. Uiteindelijk werken pijnstillers voor deze groep zelfs helemaal niet meer.”
Nelleke Cools. Bron: Hoofdpijnnet
‘Medicatieovergebruikshoofdpijn’ wordt deze vorm genoemd. Vanwege de lengte van dit scrabble-achtige woord afgekort tot ‘MOH’. In Nederland bestaat de behandeling van deze specifieke hoofdpijn uit het bij voorkeur onder professionele begeleiding volledig stoppen met iedere pijnstilling, en dat gedurende twee à drie maanden. Dit ‘detoxen’ (feitelijk: het ontgiften van het lichaam) is zó ingrijpend dat patiënten deze periode dikwijls omschrijven als “de hel”. Hoofdpijnnet wil daarom dat detoxen bij migraine niet langer de voorkeursbehandeling is en dat patiënten met MOH eerder kunnen beginnen met effectieve onderhoudsmedicatie. In ons omringende landen is dat nu al zo, stelt de vereniging.
Goede voorlichting over (over)gebruik van hoofdpijnmedicatie blíjft van groot belang, stelt Hoofdpijnnet. Immers, onder hoofdpijnpatiënten in Nederland heerst al te lang verwarring en onduidelijkheid over het juiste en veilige gebruik van pijnstillende medicatie. Daarnaast vindt Hoofdpijnnet dat duidelijkere voorlichting nodig is; niet alleen aan patiënten maar ook aan zorgverleners en apothekers over het voorkómen van MOH.
De vereniging wilde weten hoe MOH zich ontwikkelt en hoe migrainepatiënten het acuut stoppen met pijnstilling ervaren. Een extern bureau verzamelde ervaringsverhalen. Die maken deel uit van het in mei 2026 verschenen rapport ‘Leven met medicatieovergebruikshoofdpijn’. De voornaamste conclusies daarin? ‘Hoofdpijnzorg moet beter. Patiënten voelen zich vaak niet gehoord en gezien, en missen houvast’.
‘Ik kon van mijn zorgverlener zoveel pijnmedicatie gebruiken als ik wilde.’
Tot slot enkele korte uitspraken van hoofdpijnpatiënten die MOH ontwikkelden. “Ik kon van mijn zorgverlener zoveel pijnmedicatie gebruiken als ik wilde. Wat ben ik boos geweest toen ik hoorde dat het wél kwaad kon”, zegt een van hen. Een ander zegt: “Het feit dat je losgelaten wordt en het zelf maar moet uitzoeken, vind ik erg kwalijk. Iemand met zoveel pijn moet goede begeleiding krijgen en er moet meer nagedacht worden over andere opties om detoxen draaglijker te maken of om te kijken naar andere behandelmogelijkheden.”
Veilig is om maximaal 10 dagen per maand vrij verkrijgbare pijnstillers of medicatie door huisarts of neuroloog voorgeschreven te gebruiken. Aldus patiëntenvereniging Hoofdpijnnet. Veel patiënten weten dit niet en zorgverleners schrijven soms te gemakkelijk recepten voor pijnstillers uit. “Ik gebruikte dagelijks middelen tegen de pijn, die ik gewoon via een herhaalrecept van mijn huisarts kreeg. Er werden nooit vragen gesteld”, aldus een migrainepatiënt.
Meer tips, weetjes, interviews en programma-informatie leest u in MAX Magazine. Bent u nog geen abonnee? U kunt zich hier bij ons aansluiten.
René Steenhorst is medisch journalist en columnist voor MAX Magazine. Wekelijks verzorgt hij de pagina’s Lekker in je vel en zijn veelgelezen kantlijnrubriek Meer Over Medisch. Bovendien verschijnen van zijn hand regelmatig reportages over medische thema’s. Ruim 45 jaar (1974-2019) schreef René Steenhorst als stafreporter voor De Telegraaf, waarvan 32 jaar als gezondheidsjournalist.
