Dé gids voor radio, televisie en plezierig leven
Abonnementen service: 035 - 2019505

UW OUDE HUISARTS VERDWIJNT

In steeds meer plaatsen is het moeilijk een huisarts te vinden. De tekorten zijn ontstaan doordat veel – vooral mannelijke – huisartsen met pensioen gaan. De nieuwe generatie huisartsen – voornamelijk vrouw – wil niet graag een eigen praktijk en werkt liever in deeltijd.

Het zal je maar gebeuren: de huisarts met wie je je hele leven lief en leed hebt gedeeld, gaat met pensioen en kan geen opvolger vinden om zijn praktijk over te nemen. Of je verhuist naar een plaats waar de dokterspraktijken zó vol zitten, dat er een wachtlijst is. Of sterker nog: er is helemaal geen huisarts in je nieuwe woonplaats gevestigd. Een schrikbeeld dat voor menigeen werkelijkheid is geworden nu steeds minder huisartsen een praktijk willen overnemen.

Lange wachtlijsten
Begin dit jaar inventariseerde ‘de Volkskrant’ de steden waar mensen zich bij geen enkele praktijk konden inschrijven. Onder meer in Middelburg, Enschede, Kampen en Emmen kwamen mensen die een nieuwe dokter zochten vaak maandenlang op een wachtlijst te staan. Ook in veel andere steden en regio’s dreigt op korte termijn een nijpende situatie te ontstaan. Rolf Oldejans merkte vorig jaar hoeveel problemen je kunt krijgen zonder huisarts, toen hij zijn vereenzaamde vader Roel van 89 van Assen naar een verzorgingshuis in zijn woonplaats Enschede wilde laten verhuizen. Het huis neemt echter geen nieuwe cliënten aan die geen huisarts in Enschede hebben. En alleen al in die plaats staan minimaal tweeduizend mensen op de wachtlijst. Nadat Rolf de publiciteit had gezocht, was een nieuwe huisarts gelukkig alsnog snel gevonden.

Binnenkort landelijk probleem
In december 2018 luidde de Landelijke Huisartsen Vereniging (LHV) de noodklok: als er niets verandert, is er over vijf jaar in minstens de helft van de regio’s een tekort aan huisartsen. Afhankelijk van de groei van de zorgvraag, misschien zelfs in 27 van de 28 regio’s. Er zijn dan niet meer genoeg huisartsen in Nederlandom de benodigde zorg te bieden. “De cijfers uit dat rapport gelden nog steeds. We hebben geen reden om aan te nemen dat de situatie is verbeterd”, zegt LHV-woordvoerder Judith van Empel.

Wanhopige telefoontjes
De Patiëntenfederatie en de zorgverzekeraars krijgen maandelijks honderden bezorgde telefoontjes van patiënten die verhuizen naar een nieuwe gemeente, of om een andere reden willen wisselen van huisarts, en te horen krijgen dat de huisartsenpraktijken vol zitten. Dianda Veldman, directeur van de Patiëntenfederatie: “Mensen worden wanhopig. Dit gaat ook niet zomaar opgelost worden. Er zullen meer huisartsen zijn die stoppen, die niet meer opgevolgd worden. Er moet echt nagedacht worden over concrete maatregelen.”

‘Ik lig er wakker van’
In Twente willen de komende vijf jaar 49 van de 300 huisartsen stoppen. Voor 34 van die praktijken is geen opvolger. In deze regio is de ‘dorpsdokter’ met een solopraktijk nog relatief veel aanwezig en dat maakt het moeilijk om opvolging te vinden. Dat ervaart Loek Bergkamp (63) uit Almelo aan den lijve. Soms ligt hij er wakker van; hij wil graag met pensioen, maar kan dat niet. Samen met zijn vrouw, ook huisarts, had hij een praktijk aan huis, maar hij is daarmee toch maar verhuisd naar een gezondheidscentrum om de kans om opvolgers te vinden te vergroten. “De nieuwe generatie wil geen solopraktijk meer. Jonge artsen willen graag samenwerken en voelen niet zo veel voor een praktijk aan huis.” In het gezondheidscentrum zitten nog twee andere huisartsenpraktijken. Bergkamp en zijn vrouw waren van plan al voor de verhuizing te stoppen, maar dat is niet gelukt. Nu gaan ze tot uiterlijk 31 december 2021 door. Daarna zetten ze er een punt achter, met of zonder opvolging.

Bijna alleen maar vrouwen
“Ik maak me geen zorgen hoor”, zegt de bijna 62-jarige huisarts Marcel Buck in Hilversum en als opleider van huisartsen verbonden aan de Universiteit van Amsterdam. “Hier in ’t Gooi is een enorme run op de praktijken. Het is een heel aantrekkelijke regio om je te vestigen met Amsterdam in de directe nabijheid. Als ik zou willen heb ik morgen zó een opvolger gevonden. Bovendien vind ik het werk nog veel te leuk. Sinds 2004 werk ik vier dagen per week en dat geeft veel ruimte. Vroeger waren huisartsen met zestig jaar al op.” Buck kent de problemen buiten het westen van het land. “Vrienden van mij in Zeeland hebben veel moeite moeten doen om een opvolger te vinden. In het oosten van het land is het een structureel probleem. En het gaat nog erger worden. Kijk naar Groningen, Friesland…” Buck vormde samen met drie andere huisartsen in 2000 de eerste groepspraktijk in de regio. “Onze leeftijden variëren van 56 tot 62, dus in de komende tien jaar stoppen we allemaal. De landelijke tendens is dat één praktijk door twee parttime werkende dames wordt overgenomen. Bij de artsenopleidingen zie je dat 75 procent van de studenten vrouw is, bij de huisartsenopleidingen is dat zelfs 90 procent. Het vak wordt een echte vrouwenhegemonie.”

‘Het vak is veranderd’ Eén van de zeldzame mannelijke jonge huisartsen met eigen praktijk is de 33-jarige Robbert Keppel, bekend van het tv-programma ‘Dokters vs. Internet’. In 2019 nam hij samen met zijn twee jaar oudere zus en twee andere jonge huisartsen de praktijk Maarn- Maarsbergen in de provincie Utrecht over van drie huisartsen die in een bestek van anderhalf jaar met pensioen gingen. Alle vier zijn ze drie dagen in de week op de praktijk aanwezig voor patiëntenzorg. Keppel: “We hebben de taken zo verdeeld, dat iedere patiënt twee huisartsen heeft in plaats van één. De huisarts draaide vroeger vijf dagen in de week tien uur patiëntenzorg. Ook de meeste oudere vakgenoten hebben dat afgebouwd. Die trend is twintig, dertig jaar geleden ingezet en de meeste patiënten weten inmiddels niet beter. Als je de patiënt vooraf duidelijk maakt dat hij voortaan te maken krijgt met twee vaste gezichten, vindt hij dat meestal prima.” Hoe de patiënten de confrontatie met zo’n jonge huisarts ervaren hebben? “Ik heb nogal wat patiënten van negentigplus en die beginnen nooit over mijn leeftijd. Ze zien mij gewoon als de dokter en bouwen ook met de jonge huisarts een vertrouwensband op.”

Grote werkdruk
Buck ziet ook die veranderingen. “In de oude situatie had je als patiënt één aanspreekpunt en in mijn geval twee vaste assistentes waar je terechtkon – vaak zonder afspraak overigens. Je kon met de dokter lezen en schrijven. Dat is helemaal weg, sterk bepaald door de wijze waarop de zorg is georganiseerd. De druk op de huisartsen is bovendien enorm toegenomen. Ik zie steeds vaker dat patiënten door de specialist terug worden verwezen naar de huisarts. Heel veel komt daardoor op het bordje van de huisarts terecht.”

Er speelt meer
“De oorzaken van het oplopende huisartsentekort zijn divers en verschillen per regio”, zegt Ella Kalsbeek, voormalig Tweede Kamerlid en tegenwoordig voorzitter van de LHV. “In Drenthe vergrijst de patiëntenpopulatie bijvoorbeeld sneller dan in de regio Utrecht, terwijl in Utrecht onder meer achterstandswijken de druk verhogen. Daarnaast zijn er regio’s waar binnen een paar jaar een grote groep huisartsen met pensioen gaat en regio’s die grote moeite hebben nieuwe huisartsen te trekken, bijvoorbeeld omdat het beeld is dat er voor de partner moeilijk werk is te vinden.” Het belangrijkste in de aanpak van de huisartsentekorten is volgens de LHV het aantrekkelijker maken van het vak. Het werk van de huisarts is complexer geworden en de werkdruk is hoog. De praktijkvoering is ook een stuk ingewikkelder geworden en vergt meer tijd. Verder is het aantal huisartsen dat wordt opgeleid een kritische factor. “We hebben lang gedacht dat we in totaal genoeg huisartsen in opleiding hadden en dat het vooral een kwestie van goede spreiding was. Inmiddels komen we erachter dat de deeltijdfactor wellicht te positief is ingeschat: doordat veel huisartsen in deeltijd werken, zijn er nóg meer mensen nodig die huisarts willen worden.”

Leren hoe je een praktijk runt
Keppel: “In de huisartsenopleiding wordt nauwelijks aandacht besteed aan de zakelijke en organisatorische kant van het beroep, het runnen van een praktijk. De bekostiging, inkoop- en personeelsbeleid… hoe doe je dat? Onbekend maakt onbemind en dat draagt ertoe bij dat huisartsen in spe niet staan te trappelen om praktijkhouder te worden.”

Altijd plek voor ‘passanten’
Kunt u geen geschikte huisarts vinden? Neem dan contact op met uw ziektekostenverzekeraar. Patiënten die geen vaste huisarts hebben, kunnen overigens met acute problemen altijd aan de balie van een huisartsenpraktijk terecht. Een arts is verplicht zulke ‘passanten’ te helpen. In deze gevallen geldt het zogenoemde passantentarief. Dat betekent dat de patiënt na afl oop van een consult contant met de huisarts afrekent en daarna de rekening bij de verzekeraar indient.

  Post & Mail

Wilt u reageren op de inhoud van MAX Magazine, een tv- of radioprogramma? Stuur dan een bericht naar MAX Magazine. De redactie maakt elke week een selectie en kort soms berichten in.

Reageren