Dé gids voor radio, televisie en plezierig leven
Abonnementen service: 085 - 888 1881

Zorgen om de toekomst. Logisch, terecht en ook wel gezond

Veel ouderen maken zich zorgen om de wereld die volgende generaties te wachten staat. Zorgen om veiligheid, werk, pensioen, maar ook om dure gezondheidszorg, vluchtelingen en de islam. “Meer dan ooit brengen media veel slecht nieuws heel dichtbij. Juist in een veilig en welvarend land als Nederland groeit dan het gevoel dat we veel te verliezen hebben.”

Of ze nu geboren had willen worden? Tineke Rademaker (60) uit Hazerswoude hoeft er niet lang over na te denken. De bezuinigingen in de zorg, de gruwelijkheden die islamitische extremisten begaan, jongeren die alleen maar bezig zijn met hun mobieltje of tablet en amper oog hebben voor de mensen om hen heen. Allemaal zorgwekkend, vindt ze. “Ik ben blij dat ik jong was in de jaren zestig en zeventig. Ik heb altijd heel hard gewerkt, maar ik ben er nooit slechter van geworden. En dat moeten de generaties na mij nog maar afwachten. Nee, ik prijs me gelukkig dat ik nu 60 ben”, zegt de verzorgende, die als beroepskracht zieken en ouderen onder meer wast en aankleedt.

Liever niet nu geboren
Tineke staat niet alleen in haar opvattingen. Uit onderzoek onder bijna 3.000 deelnemers van het MAX Opinie Panel blijkt dat meer dan de helft van de ouderen niet nu geboren (57 procent) of jong (58 procent) zou willen zijn. Niet zo gek als je bedenkt dat een nog grotere groep (71 procent) zich wel eens zorgen maakt over de toekomst van volgende generaties. Er zijn vooral zorgen over veiligheid en criminaliteit, afbraak van de verzorgingsstaat, pensioenen en kans op (vast) werk. Ook zijn veel ouderen niet gerust over milieuproblemen, de voortschrijdende digitalisering en de gezondheidszorg, die volgens meer dan de helft van de ouderen onbetaalbaar wordt voor hun (klein)kinderen.

Brandhaarden in de wereld
“Heel begrijpelijk”, zegt Manon Vanderkaa, directeur van Unie KBO. De ouderenbond liet onlangs zelf ook onderzoek doen onder senioren. Daaruit bleek dat bijna tweederde (65 procent) denkt dat hun kinderen het slechter gaan krijgen dan zij. “Dat wordt gevoed door jaren van crisis, het niet indexeren van pensioenen en de roep dat ouderenzorg te duur is.” En dan zijn er ook nog de dagelijkse berichten over de brandhaarden in de wereld en het toenemend geweld tegen ouderen. Vanderkaa: “Een vliegtuig vol Nederlanders dat boven de Oekraïne uit de lucht wordt geschoten. Onthoofdingen en andere gruwelijkheden door IS-strijders in het Midden-Oosten. Vooral de koppeling met geweld roept angst op.” Zo ook bij Hélène de Jong (70) uit Haarlem, die één zoon en één kleindochter heeft. “Als je naar het nieuws kijkt, dan lijkt het alsof de hele wereld in brand staat. Zo maar onschuldigen onthoofden? Al die nare dingen, het wordt me soms wel eens te veel. Dan denk ik: in wat voor wereld belanden onze kinderen en kleinkinderen?”

Slecht nieuws ‘scoort’
Socioloog Paul Schnabel (66), tot voor kort directeur van het Sociaal en Cultureel Planbureau (SCP), erkent “dat er nogal wat aan de hand is” in de wereld. “Maar bedenk ook dat de media meer dan ooit veel slecht nieuws heel dichtbij brengen. Juist in een ontzettend veilig en welvarend land als Nederland groeit dan het gevoel dat we veel te verliezen hebben. Terwijl veel ontwikkelingen vaak toch óf incidenten zijn, óf heel ver weg.” De voormalig SCP-directeur heeft begrip voor de zorgen van veel ouderen over de toekomst van volgende generaties. “Het perspectief is in een aantal opzichten echt minder”, doelt Schnabel op onder meer pensioenen, sociale zekerheid en zorg. “Een aantal zaken die mooi geregeld waren en definitief leken, blijkt nu toch onhoudbaar. Te duur, ja.” ‘Veel ouderen beseffen heel goed dat ze lang een opgaande lijn hebben meegemaakt’, zegt Vanderkaa. “Ze weten dat ze het beter hebben dan hun ouders. Daar zijn de meesten ook oprecht dankbaar voor. Juist daarom zijn ze bezorgd dat het minder wordt voor kinderen en kleinkinderen. Dat is geen pessimisme, maar realisme.”

Wel geleerd, geen baan
Een ‘gewone’ oudere als Hélène de Jongh vindt de toekomst vooral beangstigend. “Kan mijn kleindochter nog wel goed onderwijs krijgen? Twee kinderen van mijn broer zijn hooggeleerd, maar krijgen geen baan. De jeugd wordt toch wel erg gedemotiveerd. Natuurlijk, er is ook veel weelde. Maar het mag nu wel stoppen met al die bezuinigingen.” Alle zorgen kunnen ouderen een gevoel van machteloosheid geven. Maar volgens Schnabel kunnen ze ook iets doen. “Help er mede voor te zorgen dat kleinkinderen een goede opleiding krijgen en dat je kinderen sparen. Druk ze op het hart dat straks niet meer alles voor ze gedaan zal worden, zorg dat kinderen en kleinkinderen zich kunnen redden.”

Investeer in sociaal netwerk
Vanderkaa adviseert mensen vooral te investeren in hun sociale netwerk van familie, vrienden en buren. “Daar kun je op terugvallen als het minder gaat.” Maar probeer ook vooral te zien wat er allemaal wel goed gaat, zegt de directeur van de ouderenbond. “Ik zie zoveel mensen die elkaar helpen. Daar kun je ook kracht aan ontlenen.” Persoonlijk vindt Schnabel het helemaal niet erg dat ouderen zorgen hebben over de toekomst van volgende generaties. “Dat is iets van alle tijden. Het is ook een teken van liefde en betrokkenheid bij kinderen, kleinkinderen en al wie er na je leeft. Bovendien, de toekomst is nou eenmaal onzeker. Daar hoort enige mate van bezorgdheid bij.”

Zorg niet altijd werkelijkheid
En trouwens, zorgen over de toekomst worden al te vaak helemaal geen werkelijkheid, benadrukt de socioloog. Hij vertelt hoe mensen in Parijs eind negentiende eeuw bang waren dat de stad zou verzuipen in paardenmest door het groeiend aantal ruiters, karren en koetsen in de stad. “Twintig jaar later waren er helemaal geen paarden meer, door de opkomst van de auto.” Niet dat die nou de leefbaarheid van grote steden louter heeft vergroot, erkent Schnabel. “Ach, eigenlijk weten we van veel toekomstige ontwikkelingen niet eens dat we er bang voor moeten zijn. Simpelweg omdat we ze nog niet kennen.” En dat is misschien maar goed ook.

Wim Mets (65)
De zorg, het onderwijs, veiligheid. Het wordt allemaal minder, denkt Wim Mets (65) uit Zoetermeer, na decennia werken in de metaal net een paar maanden met pensioen. De groeiende onzekerheid op vele fronten benauwt hem. “Niet zozeer voor mijn eigen zoon. Die heeft een vrij zekere baan. Maar wel voor veel anderen. Wij in onze tijd hadden toch behoorlijke zekerheden. Maar kijk naar de banken. Daar vliegen ze er met bosjes uit. Veel van die mensen komen nooit meer aan een baan.” Onderwijs wordt ook een pijnlijk vraagstuk, vreest Mets. “Als je straks al een opleiding krijgt, zit je meteen opgezadeld met een enorme schuld.” Een paar maanden geleden dacht Mets nog dat de kans dat Nederland in een oorlog zou belanden fifty-fifty was. “Nu denk ik eerder zeventig procent van wel en dertig procent van niet. Er zijn zo veel spanningen.” Ook in eigen land, tussen bevolkingsgroepen. “Ik heb vanaf mijn vijftiende, zestiende met buitenlanders gewerkt. Met buitengewoon veel plezier. Door de bank genomen fijne mensen, net als jij en ik. Maar tegenwoordig kunnen we het niet meer hebben als we een Marok­kaantje of Surinamer tegenkomen. Dat zorgt voor spanningen aan de andere kant. Maar het is nergens voor nodig.”

Marijcke Faas (71)
“Er zijn altijd mensen die behoefte hebben om te klagen”, zegt Marijcke Faas uit Hem, een dorp tussen Hoorn en Enkhuizen. “Maar dat lost niets op. Als er zorgen op me afkomen, kijk ik of ik er wat aan kan doen. Zo niet, dan maak ik me er niet druk om.” Marijcke probeert onder meer als raadslid (PvdA) haar steentje bij te dragen aan een betere wereld. En met haar eigen theater, De Verteltuin. “Met voorstellingen probeer ik mensen liefde voor de natuur, medemens en henzelf bij te brengen.” Ze vraagt ze zich heus wel eens af in wat voor wereld haar twee kleinkinderen van 5 en 6 jaar opgroeien. “Maar dat deed mijn opa vast ook.” Ze herinnert zich de spanningen rond de Cuba-crisis in 1962 en de vrees voor een allesvernietigende atoomoorlog. “Elke generatie krijgt haar eigen problemen en nieuwe valkuilen. Maar daar klimmen mensen ook weer uit. De mens lijdt het meest van het lijden dat hij vreest. En dat vaak nooit op komt dagen, zeg ik er dan bij, haha. Over een paar miljoen jaar, als de zon gaat knallen, dan gaat alles mee. Maar tot die tijd kunnen we nog wel even voort.”

Co Hollewand (71)
Genoeg om je zorgen over te maken, vindt Co Hollewand uit Almere. Neem de veiligheid in de wereld, afkalvende sociale zekerheid en problemen op de arbeidsmarkt. “Maar als ik me dat allemaal ga aantrekken, loop ik met de ziel onder de arm en beland ik in een kliniek.” Dus heeft hij besloten om zich gewoon niet al te druk te maken om ellende in Nederland en de wereld. “Uit zelfbescherming.” Niet dat hij zijn ogen ervoor sluit. Neem de gruweldaden die jihadisten begaan in het Midden-Oosten. “Van mij mogen ze er een atoombom op gooien. Het is toch niet normaal wat die lui mensen aandoen?” Ook om zijn enige kind, een zoon, wil hij zich niet al te veel zorgen maken. “De toekomst is ieders eigen pakkie an. Daar heb ik toch geen invloed op.” Wel probeert Holleman te relativeren. “We worden via de media geïndoctrineerd met allemaal ellende. Maar er gaat ook heel veel goed. Kijk eens wat je tegenwoordig allemaal in de winkels kunt krijgen. Dat is honderd procent beter dan toen ik begon te werken. De toekomst kan wel heel slecht wezen, maar voor hetzelfde geld krijgen volgende generaties het prima.”

Uitslagen
Het MAX Opinie Panel vroeg 2.826 ouderen hoe zij de toekomst zien voor de generaties na hen en hun (klein)kinderen in het bijzonder.

Meer dan tweederde (71%) maakt zich daar wel eens zorgen over. Schouders ophalen is er niet bij: bijna tweederde (65%) heeft niks met het motto ‘na mij de zondvloed’. In het algemeen zijn er voor de toekomst vooral zorgen om veiligheid (67%), sociale zekerheid (60%), werkgelegenheid en de islam (beide 55%) en immigratie en vluchtelingen (42%).

Voor de generatie van de kinderen zijn er vooral zorgen om de sociale zekerheid, zoals pensioenen en uitkeringen, werkgelegenheid, de oprukkende digitalisering en milieuproblemen. Voor de generatie van de kleinkinderen zijn die zorgen bijna hetzelfde, al zijn ouderen voor de jongeren van nu minder bezorgd over digitalisering, maar meer om milieuproblemen en klimaatverandering.

Bijna tweederde (63%) van de ouderen denkt dat ze tot nu toe in een veiliger wereld hebben geleefd dan de wereld die hun (klein)kinderen te wachten staat. Iets meer dan een kwart (28%) van de ouderen denkt dat volgende generaties het beter zullen hebben dan zij.

Van de participatiemaatschappij verwacht een grote groep niet al te veel. Meer dan de helft (54%) denkt niet dat toekomstige generaties meer voor elkaar zullen zorgen dan nu het geval is. Een precies even grote groep is het niet eens met de stelling dat de participatiemaatschappij een goede zaak is. Ondanks alles verwacht driekwart (76%) dat toekomstige generaties gemiddeld ouder worden dan zijzelf.

  Post & Mail

Wilt u reageren op de inhoud van MAX Magazine, een tv- of radioprogramma? Stuur dan een bericht naar MAX Magazine. De redactie maakt elke week een selectie en kort soms berichten in.

Reageren