Dé gids voor radio, televisie en plezierig leven
Abonnementen service: 035 - 2019505

Zijn wij Nederlanders wel zo nuchter?

Al meer dan 25 jaar houdt het onderwerp van de typisch Nederlandse identiteit mij bezig. Die fascinatie ontstond tijdens het schrijven van mijn proefschrift ‘Het Gilde van de Blauwe Schuit’ over de functie van 15de-eeuwse carnavalsteksten. Ik ontdekte toen dat literatuur werd gebruikt om een burgerlijke moraal te ontwerpen. Tijdens het carnaval werd de wereld omgedraaid door te zuipen, dansen, zingen en vreemd te gaan. Het spiegelbeeld daarvan was de gewenste moraal: hard werken, zuinigheid, soberheid en onafhankelijkheid. Waarden die we nu nog steeds kennen en die we calvinisme noemen. Dat calvinisme hangt sterk samen met ons zelfbeeld of – zoals ik het noem – de collectieve mentaliteiten.

‘Doe maar gewoon’
Nuchterheid is bijvoorbeeld een zelfbeeld dat als typisch Neder­landers wordt beschouwd. Die mentaliteit van ‘stel je niet aan en verbeeld je maar niks’ leidt nu en dan wel tot ontladingen, bij het hysterische af. Kijk naar de begrafenis van André Hazes waar 55.000 brullende, huilende, gillende mensen in de Arena stonden. Sprekers die hysterisch waren over hun ‘gewone gabber’. Een curieus tafereel. Temeer omdat ik denk dat er sinds de vorige eeuw geen man heeft geleefd die zo eigenaardig was als André Hazes. Je zag het ook bij de MH17-vliegramp. Iedereen kwam zijn huis uit en wilde daarbij betrokken zijn. Het was een enorm rouwbetoon. Gepast natuurlijk, maar een nuchter volk was niet het eerste wat bij je opkwam als je ernaar keek. Onze nuchterheid wordt gecompenseerd met af en toe uit je dak gaan en dan weer terug naar je eigen hol. Waar het natuurlijk ‘gezellig’ is. Een term die volgens Nederlanders niet te vertalen is. Die gezelligheid hangt sterk samen met het gezin en etaleren we door de gordijnen open te houden. Toeristen denken dan dat ze van harte welkom zijn, maar dat zijn ze niet. Waarschijnlijker is dat de bewoners willen laten weten dat ze alles goed voor mekaar hebben, dat het er keurig is. Het huis is de burcht van het gezin. Daaruit komt ook de thuisbevalling voort. Die mag intussen wel op de Werelderfgoedlijst, maar in Nederland niet. Bevallen is geen ziekte en heeft met het gezin te maken, dus moet gewoon gezellig thuis gebeuren. Bed op klossen, vroedvrouw erbij, enzovoorts. Dit zijn slechts een paar voorbeelden van de collectieve mentaliteiten die voorkomen in mijn boek ‘Moet Kunnen’.

Schijnheilig gezicht
Als je er zelf over schrijft, neem je wat afstand. Dat kan de indruk wekken dat ik er zelf geen deel van uitmaak en het een soort dierentuin is waar ik omheen loop. Niets is minder waar! Ik voldoe in hoge mate aan het zelfbeeld dat ik beschrijf in mijn boek. Ik zal een voorbeeld geven. In het buitenland staan wij bekend als gierig en zuinig, inhalige schrapers. Als in Italië een auto met Nederlands nummerbord en vier inzittenden bij een restaurant parkeert, slaat de schrik ze om het hart. Dat wordt weer een benepen ‘twee pizza’s voor ons vieren graag’. De ene Nederlander bewijst het gedrag door júist zo te gaan doen, de ander zet zich er tegen af. Dat laatste doe ik zelf en veel van mijn vrienden ook. Ik bestel heel veel eten en geef een grote fooi met een schijnheilig gezicht van ‘ik ben niet zo hoor’. Al met al kan ik zeggen dat ik in alle opzichten helemaal in mijn eigen boek thuis hoor.

  Post & Mail

Wilt u reageren op de inhoud van MAX Magazine, een tv- of radioprogramma? Stuur dan een bericht naar MAX Magazine. De redactie maakt elke week een selectie en kort soms berichten in.

Reageren