Dé gids voor radio, televisie en plezierig leven
Abonnementen service: 085 - 888 1881

Bonje in de familie

Onderzoek MAX Opinie Panel raakt open zenuw

Bekoelde, verziekte en verbroken familierelaties. Ze komen veel voor. Vanwege een conflict om de erfenis of om de zorg voor een van de ouders. En om tal van andere redenen, zo blijkt uit onderzoek onder het MAX Opinie Panel. “In de basis draaien conflicten in de familie erom dat iemand zich onvoldoende gehoord, gezien en gewaardeerd voelt.”

Ans Achterbergh (68) uit Zeist wordt emotioneel als ze vertelt over het verstoorde contact met haar oudere zus. Die was onterfd en niet uitgenodigd op de begrafenis van hun vader. “Dat kreeg ik in mijn schoenen geschoven. Ik heb vijftien jaar als enige voor vader gezorgd na het overlijden van moeder. Maar ik heb helemaal niks bekokstoofd ten nadele van mijn zus.” Er valt niet over te praten. “Mij wordt niet gevraagd hoe ingewikkeld die jarenlange zorg voor een oude man was. Wat het van mij gevergd heeft. Nee, er wordt alleen maar vanuit gegaan dat ik er beter van geworden ben. Ontzettend verdrietig. Ik zou graag weer normaal contact hebben. Maar dat lukt niet. Nu kies ik voor mijn eigen leven. Uit zelfbescherming, ja.”

Bijna altijd gaat het om geld
Familiebemiddelaars en notarissen kennen dit soort pijnlijke en verziekte relaties maar al te goed uit hun eigen praktijk. Vaak speelt een conflict om geld of goederen op een of andere manier een rol. Zo signaleert Netwerk Notarissen, een samenwerkingsverband van 600 notariële juristen, meer geruzie om erfenissen, mede door vergrijzing en economische crisis. Conflicten om de zorg voor ouders die niet meer zelfstandig kunnen wonen, nemen ook toe, zegt Lucienne van der Geld, notaris en juridisch directeur van Netwerk Notarissen. “Soms is het heel plat, hoor. Dan wil een van de kinderen niet dat vader of moeder die betere, maar duurdere zorg krijgt. Simpelweg omdat het ten koste gaat van het eigen erfdeel.” Toch is de materiële kant maar een deel van het verhaal, zegt familiebemiddelaar Hilde Kroon. “De oorzaak is altijd geld, maar de oorsprong is vaak iets heel anders, minder materieels. In de basis draaien conflicten in de familie erom dat iemand zich onvoldoende gehoord, gezien en gewaardeerd voelt.”

Kont tegen de krib
Als voorbeeld geeft Kroon de zaak van een ruzie om een erfenis tussen drie broers en een zus. “De broers waren alle drie hoger opgeleid en hadden goede banen. De zus was huisvrouw en had lang de ouders ondersteund. Bij de verdeling van de erfenis van de ouders gooide de zus de kont tegen de krib. Ze had recht op meer dan haar evenredige deel, vond ze.” Een schoolvoorbeeld van iemand die zich achtergesteld voelt en die daarom de afhandeling van een erfenis frustreert. Kroon: “Daarbij speelde ook mee dat de ouders bij leven vooral altijd trots waren op hun zonen. Maar toen de broers onomwonden duidelijk maakten dat zij hun zus wel degelijk zeer waardeerden, was het conflict eigenlijk voorbij.” Overigens is het sinds 2003 wettelijk mogelijk om zorg voor de ouders na hun overlijden te vertalen in een groter aandeel in de erfenis, zegt Van der Geld. “Dat heet een salaire differé. Als je bijvoorbeeld minder bent gaan werken om voor je ouders te zorgen en er dus sprake is van economische opoffering, kun je een vergoeding daarvoor terugkrijgen uit de erfenis.”

Cilia Koopman: ‘Het vreet aan mij’
De moeizame relatie met haar schoonzus heeft Cilia Koopman (64) uit Ermelo enigszins weten te repareren. Maar met haar eigen zus blijft het moeilijk. “Ik voel een blokkade naar haar, kan niet normaal met haar omgaan.” Er is boosheid over zaken die in het verleden zijn gebeurd, maar er wordt niet over gesproken. “Ik wil er wel uitkomen, met hulp van een bemiddelaar. Maar de tegenpartij wil dat niet. Het vreet aan mij. Ik slaap als een blok, hoor. Maar ik word wel wakker met het verdriet dat we niet meer gewoon samen kunnen zijn.”

‘Over de stoelen vooraan bij een uitvaart wordt soms letterlijk gevochten door de familie’

Afwijkende leefstijl
Uit onderzoek van MAX Magazine blijkt dat er ook vaak ruzies ontstaan om leefstijlen die door anderen in de familie niet worden gerespecteerd of geaccepteerd. Dan wordt iemand gemeden nadat hij als homo uit de kast is gekomen, of omdat hij niet meer naar de kerk gaat of kiest voor een ander geloof. “Uiteindelijk draait het ook dan vaak om een gevoel van ongelijke of unfaire behandeling”, zegt Nico van Scheijndel, erfcoach bij het bedrijf Akto. “De een is de lieveling, de ander voelt zich de mindere. Van die dingen. Dat kan allemaal een behoorlijke bron van conflict zijn, zeker als op een dag de ouders er niet meer zijn en er een erfenis te verdelen valt.” Soms is dan binnen een gezin sprake van ‘een sneue’, zoals Van Scheijndel dat noemt. “Iemand die werkloos is, ziek, schulden heeft of een foute partner met een gat in de hand. En die is dan geholpen door de ouders. Met geld. Als de erfeniskwestie dan op tafel komt, willen broers en zussen dat die eerdere hulp wordt afgetrokken van iemands erfdeel.”  Een overlijden kan überhaupt al een bron van conflict zijn, weet Van Scheijndel. Zeker als de uitvaart moet worden geregeld. “Wie mag wel komen, wie niet? Doen we wel of geen bloemen, en welke? En niet te vergeten de zitplaatsen. De stoelen vooraan, daar wordt soms echt om gevochten, hoor.”

Hand in eigen boezem steken
Een verziekte familieband moet je vooral zelf oplossen, meent een meerderheid van het MAX Opinie Panel. Dat kan ook, weet Yvonne Hontelé (74) uit Uffelte. “Als je maar bereid bent om ook de hand in eigen boezem te steken en niet meteen weer terug te vallen in oude verwijten.” De oud-journaliste heeft 25 jaar geleden zelf de verziekte band met haar moeder hersteld, die voortvloeide uit haar jeugd. “Ik heb een brief geschreven waarin ik haar vertelde: ‘Ik hou van je’ en ‘Ik wil je niet kwijt’. Ook schreef ik dat het er niet toe doet wie er gelijk heeft. Twee dagen later belde mijn moeder huilend op. En sindsdien is het weer goed.” Terugkijkend vond Yvonne het helemaal niet zo moeilijk om de eerste stap te zetten en zich, zoals ze dat noemt, de mindere te tonen. “Als dat nodig is om de band te herstellen, dan doe ik dat. Ik kan ook kwaad blijven, maar daar heb ik zelf alleen maar last van. Ik wil niet mijn hele leven kwaad blijven op iemand, want wat haal ik daar nou voor geluk uit?”

‘Leg de problemen bij een derde neer, die kan als bliksemafleider fungeren’

Raymond de Leeuw:
‘Ik heb weinig hoop meer’
De kaart met nieuwjaarswensen naar zijn twee jaar jongere broer is alweer op de bus. Maar Raymond de Leeuw (55) heeft weinig hoop. “We hebben geen echte ruzie. Het is meer een zeer bekoelde relatie. Alles moet van mij komen. Ik ben zestien jaar geleden verhuisd naar het zuiden. Maar hij is nog nooit langsgekomen. Ik heb als oudste in een gezin met zieke ouders het gezin draaiend moeten houden. Mijn broer keerde zich in de puberteit tegen mij, als opvoeder. Ik heb wel eens gedacht om een groot feest te geven voor hem, met een band. Als ik een manier zou weten om normaal contact te krijgen, dan zou ik het zeker doen.”

Een professional erbij halen
Al te vaak lukt het mensen niet om zelf het verstoorde familiecontact te repareren. “Dan kun je er beter een professional bij halen”, zegt Van Scheijndel. “Als je de problemen bij een derde neerlegt, kan die als bliksemafleider fungeren en heb je minder last van verwijten en emoties over en weer die als olie op het vuur zijn.” Kroon beweert dat mediation zelfs soelaas kan bieden bij totaal verziekte relaties. ‘Ik benader op verzoek van de ene partij wel eens de andere, om ze uit te nodigen voor een gesprek. Het zal je verbazen hoe graag mensen ondanks alles wat is voorgevallen toch bereid zijn om hun verhaal te doen. Dat kan dan toch het begin zijn van een eind aan het conflict.’ Ook Ans Achterbergh heeft verhalen gehoord over mediation. “Als er nog een manier is om fatsoenlijk contact te krijgen met mijn zus, dan is het met hulp van een bemiddelaar, denk ik.” Ze twijfelt of ze er goed aan doet. “Maar misschien moet ik het toch proberen. Dan heb ik er in elk geval alles aan gedaan.”

MAX Opinie panel
Verdriet & herstel
Ons onderzoek naar bekoelde familierelaties heeft onder veel leden van het MAX Opinie Panel een open zenuw geraakt. Een ruime meerderheid (59 procent) van de 2.700 respondenten zegt helemaal geen contact meer te hebben met een of meer familieleden. Opvallend vaak gaat het dan om broers (38 procent) en zussen (31 procent). In ongeveer een kwart van de gevallen is er geen contact meer met neven en nichten, gevolgd door schoonfamilie. Aan zeker een derde van de verbroken familierelaties ligt een conflict ten grondslag. Vaak draait dat om een erfenis of om geld. Ook meningsverschillen om leefstijl of de zorg voor ouders of een ander familielid kunnen reden voor verbroken familiecontact zijn. Andere veel voorkomende breekpunten zijn karakters die niet matchen en inmenging van schoonzus, zwager of een ander lid van de schoonfamilie. Is er eenmaal sprake van verbroken familiebanden, dan zegt een op de vijf daaronder te lijden. In ons onderzoek betreft dat 270 deelnemers. Een bijna even grote groep is bereid zelf de eerste stap te zetten om het contact te herstellen. Maar een veel grotere groep, ruim de helft (55 procent) van de mensen die rept van verbroken familierelaties, voelt er niks voor om zelf een eerste stap te zetten naar herstel van de breuk. Herstel van een verslechterde of verziekte familierelaties moet je vooral onder elkaar regelen door middel van een gesprek, vindt twee derde. Weinig animo is er voor het inschakelen van anderen binnen de familie (vier procent) of een professionele bemiddelaar (zes procent)

  Post & Mail

Wilt u reageren op de inhoud van MAX Magazine, een tv- of radioprogramma? Stuur dan een bericht naar MAX Magazine. De redactie maakt elke week een selectie en kort soms berichten in.

Reageren